Na jesiennym szlaku łatwo rano zmarznąć, po godzinie marszu się przegrzać, a po południu zostać zaskoczonym przez deszcz i silny wiatr. Dobra odpowiedź na pytanie, jak się ubrać w góry jesienią, nie sprowadza się więc do jednej grubej kurtki, lecz do rozsądnie dobranych warstw, obuwia i zapasowej odzieży. Poniżej pokazuję praktyczny zestaw na trekking oraz bieg górski, uwzględniając różne temperatury, teren i zmienną pogodę.
Najlepszy jesienny ubiór daje ciepło, suchość i możliwość szybkiej regulacji
- Trzy warstwy działają lepiej niż jedna gruba bluza.
- Kurtkę przeciwdeszczową noś w plecaku nawet przy dobrej prognozie.
- Bawełnę zastąp materiałem szybkoschnącym albo wełną merino.
- Na mokry szlak wybierz buty z dobrą podeszwą i dopasowane skarpety.
- Do plecaka spakuj suche ubrania, czapkę, rękawiczki i czołówkę.
Ubieraj się warstwowo, nie według jednej temperatury
Jesienią najważniejsza jest możliwość szybkiej zmiany stroju. Na podejściu ciało produkuje dużo ciepła, ale na grani wystarczy kilka minut wiatru, by komfort gwałtownie spadł. Dlatego wybieram kilka cienkich warstw, które można zdejmować i zakładać bez zatrzymywania całej wycieczki.
Pierwsza warstwa odprowadza pot
Najbliżej skóry powinna znaleźć się koszulka termoaktywna z poliestru, poliamidu albo wełny merino. Jej zadaniem nie jest grzanie samo w sobie, lecz ograniczenie uczucia wilgoci. Mokra koszulka bawełniana długo schnie i podczas postoju szybko wychładza organizm, dlatego na dłuższy szlak nie jest dobrym wyborem.
Przy temperaturze około 10-15°C często wystarczy cienka koszulka z długim rękawem. Gdy rano jest bliżej zera, lepiej wybrać grubsze merino lub syntetyczną bieliznę termiczną. Na intensywny bieg górski postawiłbym na lekką tkaninę syntetyczną, ponieważ szybciej wysycha i zwykle mniej waży.
Warstwa docieplająca ma być elastyczna
Drugą warstwą może być cienki polar, bluza techniczna albo lekka kurtka z ociepliną. Polar dobrze sprawdza się podczas marszu, bo izoluje nawet wtedy, gdy powietrze jest wilgotne. Puch daje więcej ciepła przy małej wadze, ale po zawilgoceniu traci sporą część swoich właściwości, dlatego traktuję go głównie jako warstwę na postój.
Warstwa zewnętrzna chroni przed pogodą
Na wierzch przyda się softshell, wiatrówka albo kurtka membranowa. Softshell dobrze oddycha i chroni przed wiatrem, lecz nie zawsze zastąpi odzież przeciwdeszczową. Na całodniową wycieczkę zabieram więc lekką kurtkę hardshell, czyli wodoodporną warstwę z membraną, która ma osłonić przed deszczem i śniegiem.
| Warstwa | Przykładowa odzież | Najważniejsze zadanie |
|---|---|---|
| Podstawowa | Koszulka syntetyczna lub merino | Odprowadzanie wilgoci |
| Docieplająca | Cienki polar lub bluza techniczna | Zatrzymanie ciepła |
| Ochronna | Softshell, wiatrówka lub hardshell | Wiatr i opady |
Nie zakładałbym wszystkich warstw od razu. Na starcie powinno być lekko chłodno, bo po kilkunastu minutach marszu temperatura ciała wzrośnie. To prosty sposób, by ograniczyć pocenie i nie doprowadzić do sytuacji, w której na pierwszym podejściu przemoczysz całą odzież.
Dobierz ubranie do góry ciała, nóg i akcesoriów
Tułów potrzebuje przede wszystkim ochrony przed wiatrem, natomiast nogi muszą zachować swobodę ruchu i odporność na wilgoć. Jesienny strój nie powinien krępować kroku ani obcierać podczas wielogodzinnego marszu. Wygoda ruchu jest ważniejsza niż sama grubość materiału.
Spodnie trekkingowe czy legginsy
Na większość szlaków wystarczą długie spodnie trekkingowe z szybkoschnącej tkaniny. Dobrym rozwiązaniem są modele z domieszką elastanu, ponieważ nie ograniczają wysokiego kroku i łatwiej dopasowują się do stromego terenu. W ciepły, suchy dzień mogą sprawdzić się spodnie z odpinanymi nogawkami, ale jesienią nie traktowałbym ich jako podstawowego wyboru.
Do biegania lepiej nadają się legginsy albo lekkie spodnie trailowe. Chronią przed chłodem, nie powiewają na wietrze i nie zaczepiają o gałęzie. W deszczu warto mieć dodatkowo cienkie spodnie przeciwdeszczowe, szczególnie gdy trasa prowadzi przez otwarte grzbiety.
Czapka, komin i rękawiczki nie są dodatkiem
Jesienią temperatura odczuwalna często spada przez wiatr, nawet gdy termometr pokazuje kilka stopni więcej. Cienka czapka lub komin ograniczają straty ciepła, a lekkie rękawiczki przydają się już w październiku, zwłaszcza na postoju i podczas porannego startu.
W plecaku trzymam je niezależnie od prognozy. Zajmują niewiele miejsca, a zimne dłonie i uszy potrafią bardzo szybko odebrać przyjemność z wycieczki. Przy intensywnym wysiłku można je schować, ale na grani powinny być łatwo dostępne.
Przeczytaj również: Buty pod raki - Jak wybrać idealne obuwie w góry?
Nie zapomnij o ochronie przed słońcem
Jesień nie oznacza braku promieniowania UV. Na odkrytych odcinkach przydają się okulary przeciwsłoneczne i krem z filtrem, szczególnie podczas długiego dnia na dużej wysokości. To drobiazgi, o których łatwo zapomnieć, gdy poranek jest chłodny i pochmurny.
Buty i skarpety muszą poradzić sobie z mokrym podłożem
Liście, błoto, mokre korzenie i kamienie zmieniają charakter szlaku bardziej niż sama temperatura. Dlatego jesienią zwracam uwagę na przyczepność podeszwy i stabilne dopasowanie buta, a nie tylko na jego wodoodporność.
Na łatwe, niskie szlaki wystarczą lekkie buty trailowe lub niskie buty trekkingowe. Na dłuższą trasę z cięższym plecakiem, stromymi zejściami albo dużą ilością błota lepszy będzie model z bardziej agresywnym bieżnikiem i sztywniejszą konstrukcją. W wyższych partiach Tatr późną jesienią mogą pojawić się śnieg i lód, więc przed wyjściem trzeba sprawdzić realne warunki, a nie kierować się wyłącznie datą w kalendarzu.
Membrana Gore-Tex lub podobna pomaga podczas deszczu i przejścia przez mokrą trawę, lecz nie czyni buta całkowicie niezniszczalnym. Woda może dostać się górą, a stopa może spocić się od środka. Z tego powodu na krótszy, intensywny trening czasem wybrałbym przewiewniejsze obuwie trailowe, natomiast na wielogodzinny trekking w deszczu postawiłbym na lepszą ochronę.
Skarpety powinny być dopasowane, bez luźnych fałd i wykonane z wełny merino albo włókien syntetycznych. Do plecaka dorzucam jedną zapasową parę. Sucha para po kilku godzinach marszu potrafi uratować komfort bardziej niż kolejny gruby polar.
Co spakować do plecaka na jesienny szlak
Najczęstszy błąd polega na tym, że ktoś wychodzi w pełnym jesiennym stroju, ale nie ma nic na zmianę. Tymczasem ubranie powinno pracować razem z plecakiem. Na starcie można mieć na sobie mniej, a rzeczy awaryjne przechowywać w wodoodpornym worku.
- kurtka przeciwdeszczowa z kapturem,
- lekka bluza lub polar na postój,
- zapasowa koszulka i skarpety,
- czapka, komin oraz rękawiczki,
- spodnie przeciwdeszczowe przy niepewnej prognozie,
- czołówka z naładowaną baterią,
- naładowany telefon, mapa offline i powerbank,
- folia NRC oraz podstawowa apteczka,
- woda i jedzenie na trasę z zapasem na nieplanowane opóźnienie.
GOPR wskazuje wśród podstawowego wyposażenia między innymi odzież przeciwdeszczową, zapasowe skarpety, czapkę, rękawiczki i folię NRC. To nie jest przesadna lista dla osób wybierających się w wysokie góry. Na krótkiej trasie w pobliżu schroniska część wyposażenia można ograniczyć, ale kurtka i źródło światła nadal powinny zostać w plecaku.
Jesienią dzień szybko się skraca. Nawet jeśli plan zakłada powrót przed zmrokiem, opóźnienie przez błoto, kolejkę na trudniejszym odcinku albo zgubienie właściwego skrętu może zmienić sytuację. Czołówka waży niewiele, a daje realny margines bezpieczeństwa.
Zmień zestaw zależnie od miesiąca, trasy i tempa
Nie ma jednego stroju odpowiedniego na cały sezon. Inaczej przygotuję się na ciepły wrześniowy spacer w Beskidach, a inaczej na listopadowe wyjście w Tatry. Najwięcej zależy od wysokości, ekspozycji na wiatr, długości trasy i tego, czy idę, czy biegnę.
| Warunki | Zestaw podstawowy | Dodatkowa ochrona |
|---|---|---|
| Ciepły początek jesieni, niski szlak | Koszulka techniczna, lekkie spodnie, wiatrówka | Czapka i kurtka przeciwdeszczowa w plecaku |
| Chłodny dzień, długi trekking | Merino lub syntetyk, polar, spodnie trekkingowe | Hardshell, rękawiczki, zapasowa koszulka |
| Deszcz i silny wiatr | Warstwa podstawowa, cienkie docieplenie, hardshell | Spodnie przeciwdeszczowe, pokrowiec na plecak |
| Jesienny bieg górski | Koszulka techniczna, lekkie spodenki lub legginsy | Ultralekka wiatrówka, rękawiczki, folia NRC |
Przed wyjściem sprawdzam nie tylko temperaturę w miejscowości startowej, lecz także wiatr, opady i warunki na najwyższym punkcie trasy. Różnica między doliną a granią potrafi być odczuwalna, a jesienna prognoza bywa aktualna tylko przez kilka godzin. Jeśli zapowiadane są marznące opady, oblodzenie lub silny wiatr, zmieniam trasę albo rezygnuję z wyjścia.
Na trening biegowy ubieram się lżej, ponieważ wysiłek jest większy, ale nie rezygnuję z awaryjnej warstwy. Tempo nie zastępuje ochrony. Gdy kontuzja, kryzys energetyczny albo pogoda zmuszą mnie do marszu, cienka koszulka przestaje wystarczać znacznie szybciej niż podczas biegu.
Jesienny komfort zaczyna się od rozsądnego zapasu
Najbezpieczniejszy zestaw na jesienne góry to nie najdroższa odzież, tylko ubrania dopasowane do planu i możliwego pogorszenia pogody. Zacząłbym od dobrej warstwy przy skórze, wygodnych butów, lekkiej kurtki przeciwdeszczowej i kilku małych dodatków, które można schować do plecaka.
Przed wyjściem sprawdź trasę, czas zachodu słońca i prognozę dla najwyższego punktu. Zostaw sobie także co najmniej godzinę zapasu, jeśli teren jest mokry, krótki dzień albo nie znasz szlaku. W górach dobrze dobrany ubiór nie ma imponować na parkingu. Ma działać wtedy, gdy robi się zimno, mokro i daleko do końca trasy.
